Amortisman Hesaplama (Doğrusal ve Azalan Bakiyeler)
Amortisman hesaplama aracı, bir sabit kıymetin maliyetini ve faydalı ömrünü girdiğinizde hem doğrusal (normal) hem de azalan bakiyeler yöntemiyle yıllık amortisman tutarını, birikmiş amortismanı ve net defter değerini hesaplar. VUK mantığına uygun olarak iki yöntemi yıl yıl karşılaştırır; oranı faydalı ömre göre belirleyip azalan bakiyelerde yüzde 50 tavanını otomatik uygular.
Bilgilendirme amaçlıdır. Faydalı ömür ve oranlar varlık türüne göre GİB amortisman listesiyle belirlenir; kesin uygulama için mali müşavirinize danışın. Binek otomobillerde ilk yıl kıst amortisman uygulanabilir.
🔗 Bu aracı sitene ekle
Bu hesaplama aracını kendi web sitende ücretsiz kullanabilirsin. Rengini ayarla, hazır kodu kopyala, sitene yapıştır — hepsi bu kadar.
Aracı sitene ekle →Amortisman Hesaplama Nedir ve Bu Araç Ne İşe Yarar?
Amortisman, bir işletmenin bir yıldan uzun süre kullanacağı sabit kıymetlerin (makine, taşıt, demirbaş, bina vb.) yıpranma, aşınma ve değer kaybının her yıla pay edilerek gidere dönüştürülmesidir. Amortisman hesaplama aracı, bir sabit kıymetin maliyetini ve faydalı ömrünü girmeniz hâlinde hem doğrusal (normal) amortisman hem de azalan bakiyeler yöntemi ile yıl yıl ayrılacak amortisman tutarını, birikmiş amortismanı ve net defter değerini saniyeler içinde hesaplar.
Bu sayede mali tablolarınızı doğru kurar, vergi matrahınızı planlar ve iki yöntem arasındaki nakit akışı farkını kolayca karşılaştırırsınız. Hesaplamalar 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) mantığına ve Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yayımlanan amortisman oranı listesine uygun şekilde kurgulanmıştır.
Doğrusal (Normal) Amortisman Yöntemi
Doğrusal yöntemde her yıl eşit tutarda amortisman ayrılır. Yıllık amortisman payı şu formülle bulunur:
Yıllık Amortisman = Maliyet Bedeli × Amortisman Oranı
Amortisman oranı, kıymetin faydalı ömrüne göre belirlenir. Oran ile faydalı ömür arasındaki ilişki basittir: Amortisman Oranı = 1 ÷ Faydalı Ömür. Örneğin faydalı ömrü 5 yıl olan bir kıymet için oran %20, 10 yıl olan için %10, 4 yıl olan için %25'tir. Bu yöntem öngörülebilir ve sabit gider isteyen işletmeler için idealdir.
Doğrusal Yöntem Adım Adım Örnek
Maliyeti 100.000 TL olan, faydalı ömrü 5 yıl (oran %20) bir makinenin yıl yıl amortismanı:
| Yıl | Amortisman Oranı | Yıllık Amortisman | Birikmiş Amortisman | Net Defter Değeri |
|---|---|---|---|---|
| 1 | %20 | 20.000 TL | 20.000 TL | 80.000 TL |
| 2 | %20 | 20.000 TL | 40.000 TL | 60.000 TL |
| 3 | %20 | 20.000 TL | 60.000 TL | 40.000 TL |
| 4 | %20 | 20.000 TL | 80.000 TL | 20.000 TL |
| 5 | %20 | 20.000 TL | 100.000 TL | 0 TL |
Görüldüğü gibi her yıl 20.000 TL ayrılır ve 5. yıl sonunda net defter değeri sıfırlanır.
Azalan Bakiyeler (Hızlandırılmış) Amortisman Yöntemi
Azalan bakiyeler yönteminde amortisman, her yıl kalan net defter değeri üzerinden hesaplanır. Bu nedenle ilk yıllarda yüksek, ilerleyen yıllarda azalan tutarlar ortaya çıkar. VUK Mükerrer Madde 315'e göre bu usulde uygulanacak oran, normal amortisman oranının iki katıdır ve hiçbir şekilde %50'yi geçemez.
Örneğin doğrusal oran %20 ise azalan bakiyeler oranı 2 × %20 = %40 olur. Doğrusal oran %30 olsaydı iki katı %60'ı bulurdu; ancak yasal tavan nedeniyle uygulanacak oran %50'de sabitlenir. Yöntemin önemli bir kuralı daha vardır: faydalı ömrün son yılına devreden bakiye, o yıl tamamen yok edilir; aksi hâlde kıymet hiçbir zaman tam itfa edilemezdi.
Azalan Bakiyeler Yöntemi Adım Adım Örnek
Yine 100.000 TL maliyetli, 5 yıl ömürlü makine için azalan bakiyeler oranı %40:
| Yıl | Hesaplama Tabanı (NDD) | Oran | Yıllık Amortisman | Birikmiş Amortisman | Net Defter Değeri |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 100.000 TL | %40 | 40.000 TL | 40.000 TL | 60.000 TL |
| 2 | 60.000 TL | %40 | 24.000 TL | 64.000 TL | 36.000 TL |
| 3 | 36.000 TL | %40 | 14.400 TL | 78.400 TL | 21.600 TL |
| 4 | 21.600 TL | %40 | 8.640 TL | 87.040 TL | 12.960 TL |
| 5 | 12.960 TL | Son yıl | 12.960 TL | 100.000 TL | 0 TL |
Son yıl kalan 12.960 TL'nin tamamı gider yazılır ve net defter değeri sıfırlanır. İlk yıl 40.000 TL gider yazılması, vergi matrahını erken düşürerek nakit avantajı sağlar.
Doğrusal ve Azalan Bakiyeler Yöntemi Karşılaştırma Tablosu
Aynı makine için iki yöntemin yıl yıl ayrılan amortisman tutarlarını yan yana görelim:
| Yıl | Doğrusal (Normal) Amortisman | Azalan Bakiyeler Amortismanı | Fark |
|---|---|---|---|
| 1 | 20.000 TL | 40.000 TL | +20.000 TL |
| 2 | 20.000 TL | 24.000 TL | +4.000 TL |
| 3 | 20.000 TL | 14.400 TL | -5.600 TL |
| 4 | 20.000 TL | 8.640 TL | -11.360 TL |
| 5 | 20.000 TL | 12.960 TL | -7.040 TL |
| Toplam | 100.000 TL | 100.000 TL | 0 TL |
Her iki yöntemde toplam amortisman maliyet bedeline (100.000 TL) eşittir; değişen tek şey giderin yıllara dağılımıdır. Azalan bakiyeler yöntemi gideri öne çeker, doğrusal yöntem ise eşit dağıtır.
Faydalı Ömür ve Amortisman Oranı İlişkisi
Faydalı ömür, kıymetin işletmede kullanılabileceği yıl sayısıdır ve Gelir İdaresi Başkanlığı'nın amortisman oranı tebliğleriyle belirlenir. Oran, ömrün tersi olarak bulunur. Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan ömür-oran eşleşmelerini ve bunların azalan bakiyeler karşılığını gösterir:
| Faydalı Ömür | Doğrusal Oran | Azalan Bakiyeler Oranı (2 katı, azami %50) |
|---|---|---|
| 3 yıl | %33,33 | %50 (tavan) |
| 4 yıl | %25 | %50 (tavan) |
| 5 yıl | %20 | %40 |
| 8 yıl | %12,5 | %25 |
| 10 yıl | %10 | %20 |
| 15 yıl | %6,67 | %13,33 |
| 50 yıl (binalar) | %2 | %4 |
Dikkat: 3 ve 4 yıl gibi kısa ömürlerde iki kat oran %50 tavanını aşacağı için azalan bakiyeler oranı %50'de sabitlenir.
Hangi Yöntemi Seçmeliyim?
Doğrusal yöntem, sabit ve öngörülebilir gider isteyen, kârını yıllara dengeli yaymak isteyen işletmeler için uygundur. Azalan bakiyeler yöntemi ise yeni kurulan veya ilk yıllarda yüksek kâr beklediği için vergi matrahını erken düşürmek isteyen işletmeler için avantajlıdır. VUK uygulamasında azalan bakiyeler yönteminden doğrusal yönteme geçiş serbesttir; ancak doğrusaldan azalana geçiş yapılamaz. Bir kez seçilen yöntem, o kıymet için ömrü boyunca tutarlı uygulanmalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Azalan bakiyeler oranını maliyet üzerinden uygulamak: Oran her yıl maliyete değil, kalan net defter değerine uygulanır. En sık yapılan hata budur.
- %50 tavanını unutmak: Doğrusal oranın iki katı %50'yi aşamaz. Kısa ömürlü kıymetlerde tavan kontrol edilmelidir.
- Son yıl bakiyesini eksik yazmak: Azalan yöntemde son yıl kalan değerin tamamı gider yazılır; oran uygulanmaz.
- Kıst amortismanı atlamak: Binek otomobillerde kıymetin aktife girdiği ay esas alınarak kıst (oransal) amortisman ayrılması gerekir.
- KDV ve faydalı ömrü yanlış almak: Amortisman, indirilemeyen KDV dâhil maliyet bedeli üzerinden ve GİB'in güncel ömür listesine göre hesaplanmalıdır.
İpuçları
- İki yöntemi de hesaplayıp nakit akışınıza en uygun olanı seçin; aracımız her iki tabloyu birlikte üretir.
- Faydalı ömrü bilmiyorsanız, kıymetin GİB amortisman listesindeki sınıfına bakın; oran otomatik olarak ömrün tersi şeklinde belirlenir.
- Birden fazla kıymet için ayrı ayrı hesap yapın; toplu hesap mali tabloda hata yaratır.
- Azalan bakiyeler yönteminde son yıla yaklaşırken kalan değeri her zaman kontrol edin.
- Hesaplama sonuçlarını muhasebe kaydından önce mali müşavirinizle teyit edin; bu araç bilgilendirme amaçlıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Amortisman nedir ve neden hesaplanır?
Amortisman, bir işletmenin bir yıldan uzun kullandığı sabit kıymetlerin (makine, taşıt, demirbaş, bina) yıpranma ve değer kaybının her yıla gider olarak pay edilmesidir. Bu sayede kıymetin maliyeti tek seferde değil, faydalı ömrü boyunca dağıtılır. Vergi matrahının doğru hesaplanması ve mali tabloların gerçeği yansıtması için amortisman ayrılması yasal bir zorunluluktur.
Doğrusal amortisman nasıl hesaplanır?
Doğrusal (normal) amortisman, maliyet bedelinin amortisman oranıyla çarpılmasıyla bulunur. Her yıl eşit tutar ayrılır. Oran, faydalı ömrün tersidir: 5 yıl ömür için oran yüzde 20'dir. Örneğin 100.000 TL maliyetli, 5 yıl ömürlü bir makine için yıllık amortisman 100.000 × 0,20 = 20.000 TL olur ve bu tutar beş yıl boyunca aynı kalır.
Azalan bakiyeler yönteminde oran nasıl belirlenir?
Azalan bakiyeler yönteminde uygulanacak oran, doğrusal amortisman oranının iki katıdır; ancak hiçbir şekilde yüzde 50'yi geçemez. Örneğin doğrusal oran yüzde 20 ise azalan oran yüzde 40 olur. Doğrusal oran yüzde 30 olsa bile iki katı yüzde 60 yapacağından yasal tavan nedeniyle oran yüzde 50'de sabitlenir. Bu oran her yıl kalan net defter değerine uygulanır.
Faydalı ömür ile amortisman oranı arasındaki ilişki nedir?
Amortisman oranı, faydalı ömrün tersidir; yani oran = 1 bölü faydalı ömür şeklinde hesaplanır. Buna göre 5 yıl ömür yüzde 20, 10 yıl ömür yüzde 10, 4 yıl ömür yüzde 25 orana karşılık gelir. Faydalı ömürler ve karşılık gelen oranlar Gelir İdaresi Başkanlığı'nın yayımladığı amortisman listesine göre kıymet türüne özel olarak belirlenir.
Hangi yöntem daha avantajlı, doğrusal mı azalan bakiyeler mi?
Avantaj işletmenin durumuna bağlıdır. Toplam amortisman her iki yöntemde de maliyet bedeline eşittir; fark giderin yıllara dağılımındadır. Azalan bakiyeler yöntemi ilk yıllarda daha yüksek gider yazarak vergi matrahını erken düşürür ve nakit avantajı sağlar. Doğrusal yöntem ise gideri eşit dağıtarak öngörülebilir kâr ve istikrarlı mali tablo isteyen işletmeler için uygundur.
Azalan bakiyeler yönteminde son yıl nasıl işlenir?
Azalan bakiyeler yönteminde her yıl kalan net defter değeri üzerinden oran uygulandığı için kıymet teorik olarak hiçbir zaman sıfırlanmaz. Bu yüzden VUK, faydalı ömrün son yılına devreden bakiyenin o yıl tamamen gider yazılmasını öngörür. Son yılda orana bakılmaksızın kalan tüm değer amortismana tabi tutulur ve net defter değeri sıfıra indirilir.